انسانها ابتدا شکارچی و گردآورندهٔ خوراک بودند و در غارها زندگی میکردند.
بعدها با اهلی کردن حیوانات و کشاورزی، در مکانهای ثابت ساکن شدند و روستاها شکل گرفتند.
به مرور زمان، روستاها رشد کردند و به شهر تبدیل شدند.
🟣 ۲. مکانهای زندگی اولیه (سکونتگاههای باستانی)ایران یکی از کهنترین مناطق سکونت انسان در جهان است.
باستانشناسان آثار متعددی از زندگی انسانهای اولیه در مناطق مختلف ایران یافتهاند.نام سکونتگاه موقعیت جغرافیایی قدمت تقریبی ویژگی کاشان، استان اصفهان حدود ۷ هزار سال پیش یکی از نخستین مراکز شهرنشینی؛ سفالگری و فلزکاری پیشرفته
تپه گیان نهاوند، همدان حدود ۶ هزار سال پیش آثار خانههای گلی و وسایل سفالی رنگی
تپه مارلیک استان گیلان حدود ۳ هزار سال پیش کشف گورهای اشرافی و اشیای طلایی
شهر سوخته زابل، سیستان و بلوچستان حدود ۵ هزار سال پیش شهری بزرگ با نشانههای تمدن پیشرفته، جراحی چشم مصنوعی و سیستم آبرسانی
تپه حسنلو نقده، آذربایجان غربی حدود ۳ هزار سال پیش آثار فلزی پیشرفته و جام زرین حسنلو
شوش خوزستان بیش از ۶ هزار سال پیش پایتخت ایلام باستان، مرکز تجارت و فرهنگ
🟡 ۳. ویژگیهای مشترک سکونتگاههای نخستین
قرارگیری در کنار رودها و دشتهای حاصلخیز
وجود خانههای گِلی یا خشتی
اشتغال مردم به کشاورزی و دامداری
ساخت ظروف سفالی برای نگهداری غذا
تشکیل نظامهای اجتماعی و تقسیم کار
پیدایش باورهای دینی اولیه (پرستش نیروهای طبیعی مانند خورشید، آب و زمین)
🔵 ۴. از غار تا روستا
مرحله محل زندگی ویژگیها ابزارها
دوران غارنشینی غارها و پناهگاههای سنگی شکار و گردآوری خوراک سنگ تیز، چوب، استخوان
دوران روستانشینی دشتها و کنارهٔ رودخانهها کشاورزی و دامداری ابزار سنگی پیشرفته، خیش، سفال
دوران شهرنشینی شهرهای کوچک تجارت، تولید صنایع دستی فلزات، چرخ سفالگری، ابزار آهنی
🟤 ۵. تحول بزرگ: از ابزار سنگی تا فلز
در ابتدا ابزارها از سنگ و استخوان ساخته میشد.
با کشف فلزات (مس، برنز، آهن)، انسان توانست ابزار و سلاحهای قویتر بسازد.
این دوره را عصر فلز مینامند.
🔹 ترتیب دورهها:
سنگ کهن → سنگ نو → مس → برنز → آهن
🟢 ۶. نشانههای پیشرفت در سکونتگاهها
ساخت خانهها و کوچههای منظم
وجود کورههای سفالپزی و فلزکاری
کشف خط و نشانههای ابتدایی نوشتار
شکلگیری مبادله و تجارت
پیدایش هنر (نقاشی روی سفال، پیکرهسازی، بافت پارچه)
🔶 ۷. اهمیت کشف آثار باستانی
آثار باستانی اطلاعات ارزشمندی از زندگی، فرهنگ و باورهای مردم گذشته به ما میدهند.
این آثار در موزهها نگهداری میشوند تا آیندگان از آنها بیاموزند.
باستانشناسان با کاوش در تپهها، ظروف، استخوانها و ابزارها را کشف میکنند.
🏺 نمودار: مسیر تکامل زندگی انسان در ایران
غارنشینی 🏞️ → روستانشینی 🏡 → شهرنشینی 🏙️ | | | شکار و جمعآوری خوراک کشاورزی و دامداری تجارت و صنعت ابزار سنگی ابزار سنگی و سفال فلزکاری و نوشتار
📘 نکات کلیدی و امتحانی
قدیمیترین سکونتگاه ایران: تپه سیلک کاشان
قدیمیترین شهر شناختهشده ایران: شهر سوخته در سیستان
مهمترین تحول انسان در دوره نوسنگی: کشاورزی و اهلی کردن حیوانات
دلیل انتخاب مکان سکونت اولیه: وجود آب، خاک حاصلخیز و امنیت
ویژگی تپه مارلیک: آثار طلایی و گورهای اشرافی
ابزار دورهٔ پارینهسنگی: سنگ تیز و چوب
ابزار دورهٔ نوسنگی: خیش، هاون سنگی، چرخ سفالگری
نخستین فلز مورد استفاده: مس
خط در چه زمانی پدید آمد؟ در دورهٔ شهرنشینی
ویژگی تپه سیلک: آغاز سفالسازی و فلزکاری
وظیفهٔ باستانشناس: کشف و مطالعه آثار باقیمانده از زندگی انسانهای گذشته
شهر سوخته در نزدیکی: زابل (سیستان و بلوچستان)
تپه حسنلو در: نقدهٔ آذربایجان غربی
تپه گیان در: نهاوند
شوش مرکز کدام تمدن بود؟ ایلام باستان
علت نامگذاری شهر سوخته: آثار آتشسوزی گسترده در لایههای شهر
انسانها چرا از غارها بیرون آمدند؟ برای کشاورزی و دسترسی به منابع پایدار غذا
اولین آثار فلزکاری در ایران: در تپه سیلک و حسنلو
مهمترین ویژگی زندگی شهری: وجود حکومت، قانون، تجارت
اهمیت رودخانهها: منبع آب برای کشاورزی و نوشیدن
ابزارهای ابتدایی از چه ساخته میشدند؟ سنگ، استخوان، چوب
چرا سکونتگاهها کنار رود ساخته میشدند؟ برای آب، زمین حاصلخیز و ماهیگیری
دلیل مطالعه آثار باستانی: شناخت تاریخ و فرهنگ نیاکان
نخستین روستاهای ایران در کجا پدید آمدند؟ دشتهای غرب و جنوبغربی ایران
یکی از ویژگیهای فرهنگی مردم آن زمان: پرستش نیروهای طبیعت
دلیل نامگذاری «تپههای باستانی»: لایهلایه بودن آثار زندگی انسان در طول قرنها
در عصر فلز چه تغییری در ابزارها رخ داد؟ ابزارها سختتر و مؤثرتر شدند
آثار مهم شهر سوخته: چشم مصنوعی، بازی شبیه تختهنرد، جراحی جمجمه
نقش زنان در سکونتگاههای اولیه: جمعآوری دانهها، ساخت ابزار و ظروف
علت پیدایش تقسیم کار: افزایش جمعیت و پیچیدهتر شدن زندگی اجتماعی
🧭 جمعبندی نهایی
انسان در مسیر طولانی از غارنشینی تا شهرنشینی، با کشف کشاورزی، ساخت ابزار، اهلی کردن حیوانات و فلزکاری، تمدن و فرهنگ پدید آورد.
سکونتگاههای باستانی ایران، گواهی زنده از تمدن چند هزار سالهٔ این سرزمین هستند.
🧩 نمونه سؤالها
✳️ تشریحی:
تفاوت زندگی انسان در دوران غارنشینی و روستانشینی را توضیح دهید.
چرا باستانشناسان سکونتگاههای نخستین را در کنار رودخانهها پیدا کردهاند؟
چه عواملی باعث شد انسانها از ابزار سنگی به فلزی روی آورند؟
شهر سوخته چه ویژگیهایی داشت که آن را از سایر سکونتگاهها متمایز میکرد؟
نقش کشاورزی در تغییر شیوهٔ زندگی انسانها چه بود؟
✳️ چهارگزینهای:
قدیمیترین سکونتگاه شناختهشدهٔ ایران کدام است؟
الف) شوش ب) تپه سیلک ✅ ج) حسنلو د) تپه گیان
نخستین فلز مورد استفادهٔ انسان چه بود؟
الف) طلا ب) آهن ج) مس ✅ د) نقره
شهر سوخته در کدام استان امروزی قرار دارد؟
الف) خراسان ب) سیستان و بلوچستان ✅ ج) همدان د) فارس
تپه مارلیک به چه دلیل مشهور است؟
الف) کشف خط ب) وجود آثار طلایی ✅ ج) سفالگری د) صنعت پارچه
ویژگی مشترک سکونتگاههای باستانی چیست؟
الف) نزدیکی به رودخانه ✅ ب) قرارگیری در کوهستان ج) نبود کشاورزی د) زندگی در غار
ترو خدا معرکه یادت نره یک ساعته در گیر اینم 🙏🏽🙏🏽🙏🏽🙏🏽🙏🏽🙏🏽
