فعل و فاعل دو جزء اساسی در جمله هستند که با همکاری یکدیگر معنای جمله را کامل میکنند.
فعل:
فعل کلمهای است که نشاندهنده انجام کاری یا رخ دادن حالتی در زمان معین است. به عبارت دیگر، فعل بیانگر این است که چه چیزی اتفاق افتاده، در حال اتفاق افتادن است یا خواهد افتاد.
مثال:
“کودک دوید.” (انجام کار دویدن در گذشته)
“خورشید میتابد.” (رخ دادن حالت تابیدن در حال)
“فردا باران خواهد بارید.” (انجام کار باریدن در آینده)
فاعل:
فاعل کسی یا چیزی است که کار فعل را انجام میدهد یا موضوع انجام فعل قرار میگیرد. فاعل معمولاً اسم یا ضمیر است. برای پیدا کردن فاعل در جمله، میتوانیم بپرسیم “چه کسی؟” یا “چه چیزی؟” فعل را انجام داده است.
مثال:
“کودک دوید.” (چه کسی دوید؟ -> کودک. پس “کودک” فاعل است.)
“خورشید میتابد.” (چه چیزی میتابد؟ -> خورشید. پس “خورشید” فاعل است.)
“کتاب روی میز است.” (چه چیزی روی میز است؟ -> کتاب. پس “کتاب” فاعل است. در اینجا فعل “است” نشاندهنده حالت است.)
نکات مهم:ضرورت وجود فاعل: بیشتر جملات برای کامل شدن نیاز به فاعل دارند، مگر در مواردی که فعل به صورت “مجهول” به کار رفته باشد.
تطابق فعل و فاعل: فعل باید از نظر شمار (مفرد/جمع) و جنسیت (مذکر/مؤنث) با فاعل خود مطابقت داشته باشد.
مثال: “دانشآموزان آمدند.” (فاعل جمع، فعل جمع)
مثال: “دختر آمد.” (فاعل مؤنث، فعل مؤنث)
نقش فاعل: فاعل معمولاً نقش “نهاد” جمله را دارد و اساس جمله را تشکیل میدهد.