درسنامه فصل ۱۵ بوم سازگان: سیستمی که از تأثیر عوامل زنده و غیرزنده به وجود می‌آید. انواع بوم سازگان: ۱- خشکی← مثال: ناحیه / گلدان / جنگل گلستان ۲- آبی← مثال: اقیانوس - دریا - دریای خزر ۳- آبی-خشکی: تالاب شادگان زنجیره غذایی: از تعدادی جاندار تشکیل شده است و هر جاندار از جاندار قبلی تغذیه می‌کند و بدین ترتیب ماده و انرژی از جانداری به جاندار دیگری می‌رود. مثال: گیاه ← پروانه ← عنکبوت گیاه ← کرم ← شیر شبکه غذایی: از تعدادی زنجیره غذایی تشکیل شده است. تولیدکنندگان: (گیاهان + گروهی از جلبک‌ها و جلبک‌ها) (اولین حلقه هر زنجیره غذایی / از مواد معدنی مواد آلی می‌سازند) مصرف‌کنندگان: (جانوران) (توانایی فتوسنتز ندارند / از نظر ماده و انرژی به تولیدکنندگان وابسته اند) تجزیه‌کنندگان: (انواعی از باکتری‌ها و قارچ‌ها) (آخرین حلقه هر زنجیره غذایی / انرژی خود را از بقایای جانداران به دست می‌آورند تجزیه‌کنندگان مولکول‌های مواد آلی را به مولکول‌های ساده مانند آب کربن دی اکسید و مواد مغذی دیگر تبدیل می‌کنند و مواد معدنی در خاک می‌مانند و سبب برگشت آن‌ها به آب و هوا و خاک می‌شوند) نکات مهم: ۱- پایین‌ترین قسمت هرم: تولیدکنندگان (گیاهان) ۲- بالاترین قسمت هرم: مصرف‌کنندگان (گوشتخواران بزرگ) ۳- در هر انتقال ماده و انرژی، کل ماده و انرژی به تراز بعدی منتقل نمی‌شود و فقط ۱۰ درصد آن به تراز بالاتر می‌رود. ۴- تراکم انرژی در پایین هرم: بیشتر است ۵- کمترین انرژی: در نوک هرم (تراز ۴) ۶- بیشترین انرژی: پایین هرم (تراز ۴) سؤال: آیا مواد آلاینده‌ای که در خاک وجود دارند می‌توانند باعث سرطان در انسان شوند؟ بله / زیرا سمومی که در خاک هستند جذب گیاهان می‌شوند و به طور غیرمستقیم وارد بدن انسان می‌شوند. [شکل: هرم ماده و انرژی + ترازها به ترتیب ۱ و ۲ و ۳ و ۴، تراز ۴ مصرف‌کنندگان گوشت‌خوار، تراز ۳ مصرف‌کنندگان ثانویه، تراز ۲ مصرف‌کنندگان اولیه، تراز ۱ تولیدکنندگان (گیاهان)]

روابط بین جانداران ۱- همسفره‌گی (هم‌سفرگی) مثال: رابطه میگو و مارماهی / رابطه دلقک ماهی و شقایق دریایی ۲- همیاری (هم‌یاری) مثال: رابطه مورچه و شته / رابطه بندپایان با یکدیگر ۳- انگلی (انگل‌داری) مثال: رابطه کک و انسان / کرم کدو و انسان ۴- شکار و شکارچی مثال: رابطه شیر و آهو / رابطه عقاب و مار / رابطه مار و خرچنگ ۵- رقابت مثال: بین جود و شاهین / رابطه عقاب و مار برای رقابت در شکار سنجاب