تمدنهای یونان و روم باستان از مهمترین تمدنهای حوزهٔ دریای مدیترانه هستند که تأثیر زیادی بر فرهنگ، سیاست و اندیشهٔ جهان غرب گذاشتهاند. این دو تمدن بخش بزرگی از میراث بشری را در فلسفه، هنر، حکومت و علم به ما منتقل کردهاند.
---
۲. تمدن یونان باستان
الف) شکلگیری و موقعیت جغرافیایی
یونان باستان در شبهجزیرهٔ بالکان و اطراف دریای اژه قرار داشت و به دلیل وجود کوهها و جزایر متعدد، دولتهای کوچک مستقل به نام «پولیس» (شهر–دولت) تشکیل شد.
مشهورترین دولت–شهرهای یونان، آتن و اسپارت بودند که در نظام سیاسی و اجتماعی با یکدیگر متفاوت بودند.
ب) ویژگیهای مهم
یونان باستان به دلیل موقعیت جغرافیایی به تجارت و دریانوردی رونق داشت.
فلسفهٔ کلاسیک در یونان شکل گرفت و فیلسوفان بزرگی مثل سقراط، افلاطون و ارسطو از این سرزمین برخاستند.
آتن در دورهٔ اوج خود، بهویژه در قرن پنجم قبل از میلاد، دموکراسی را توسعه داد و زمینههای فرهنگی، هنری و فلسفی را گسترش داد.
ج) دستاوردهای فرهنگی
فلسفه، تئاتر، ورزش (مانند المپیک) و ادبیات در یونان باستان توسعه یافت.
در دورهٔ هلینیستی پس از اسکندر، فرهنگ یونانی تا مناطق وسیعی از آسیا گسترش یافت و تأثیرش در هنر و علم باقی ماند.
---
۳. تمدن روم باستان
الف) پیدایش و توسعه
روم باستان از قرن هشتم قبل از میلاد در شبهجزیرهٔ ایتالیا آغاز شد و بعداً به یکی از بزرگترین امپراتوریهای جهان تبدیل گشت.
ب) دورههای تاریخی روم
روم سه دورهٔ مهم داشت:
1. دوران پادشاهی
در ابتدا، روم تحت حکمرانی شاهان بود.
2. دوران جمهوری (حدود ۵۰۹ تا ۲۷ ق.م.)
نظام سیاسی جمهوری با مجلس سنا و مقامات انتخابی شکل گرفت و روم به قدرت منطقهای در ایتالیا تبدیل شد.
3. دوران امپراتوری (۲۷ ق.م تا ۴۷۶ م)
با حکومت آگوستوس (اکتاویان)، امپراتوری روم آغاز شد و قلمرو امپراتوری تا بخشهای گستردهای از اروپا، شمال آفریقا و خاورمیانه گسترش یافت.