چرخه نیتروژن یک فرایند طبیعی و مهم در اکوسیستمهای زمین است که نیتروژن را از جو به خاک، گیاهان، و در نهایت به جو بازمیگرداند. این چرخه شامل چند مرحله اصلی است:
1. **تقویت نیتروژن (Nitrogen Fixation)**: نیتروژن موجود در جو (N₂) توسط باکتریهای خاصی در خاک یا ریشههای برخی گیاهان (مثل شبدر) به نیتروژن آمونیوم (NH₄⁺) تبدیل میشود. این فرآیند میتواند به صورت طبیعی (با فعالیت باکتریها) یا مصنوعی (از طریق کودهای شیمیایی) انجام شود.
2. **نیتریفیکاسیون (Nitrification)**: نیتروژن آمونیوم به نیتریت (NO₂⁻) و سپس به نیترات (NO₃⁻) تبدیل میشود. این تغییر توسط باکتریهای خاص (مثل Nitrosomonas و Nitrobacter) انجام میشود. نیترات شکل قابل استفادهتری از نیتروژن برای گیاهان است.
3. **جذب نیتروژن توسط گیاهان**: گیاهان نیترات را از خاک جذب میکنند و از آن برای ساخت پروتئینها و دیگر ترکیبات ضروری خود استفاده میکنند.
4. **تجزیه نیتروژن (Decomposition)**: وقتی گیاهان و حیوانات میمیرند یا فضولات آنها در خاک میافتد، باکتریها این مواد آلی را تجزیه کرده و نیتروژن را دوباره به شکل آمونیوم به خاک بازمیگردانند.
5. **دنیتریفیکاسیون (Denitrification)**: در نهایت، باکتریهای خاصی در شرایط بیهوازی (کمبود اکسیژن) نیترات را به نیتروژن گازی (N₂) تبدیل میکنند که دوباره به جو باز میگردد، در نتیجه چرخه کامل میشود.
چرخه نیتروژن اهمیت زیادی در تغذیه گیاهان و حفظ تعادل اکوسیستم دارد و باعث میشود نیتروژن، که یکی از عناصر اصلی مورد نیاز برای زندگی است، در طبیعت به صورت مداوم گردش کند.
