کلی
- سنگ آذرین درونی (intrusive/plutonic): از سرد شدن آرام magma در عمق زمین تشکیل میشود و دانههای نسبتاً بزرگ (کریستالهای درشت) دارد.
- سنگ آذرین بیرونی (extrusive/volcanic): از سرد شدن سریع lava یا مواد آتشفشانی در سطح زمین تشکیل میشود و بافت ریزدانه یا شیشهای دارد.
- محیط شکلگیری و بافت رایج
- درونی: زیر پوسته، سرد شدن آرام → بافت phaneritic یا porphyritic (کریستالهای بزرگ در زمینهای ریزدانه) میشود.
- بیرونی: سطح یا نزدیکی سطح، سرد شدن سریع → بافت aphanitic یا porphyritic، vesicular یا glassy دیده میشود.
- ترکیب شیمیایی و نمونههای شاخص
- درونی: میتواند از felsic تا mafic باشد؛ نمونههای شاخص: granite (فِسیک)، diorite و granodiorite (متوسط)، gabbro یا diabase (مافی)، pegmatite (دانهٔ بسیار درشت).
- بیرونی: از felsic تا mafic بسته به گروه؛ نمونههای شاخص: basalt و gabbro (مافی)، andesite و diorite (میانه)، rhyolite و granite-like ولی rhyolite/dacite (فِسیک)، obsidian و pumice (شیشهای و/یا دارای حبابهای گازی).
- جدول مقایسه سریع
ویژگی سنگ آذرین درونی سنگ آذرین بیرونی
محل شکلگیری عمق زمین، magma سرد میشود سطح زمین یا نزدیکی سطح، lava یا مواد آتشفشانی سرد میشوند
فرآیند سرد شدن سرد شدن آرام در عمق سرد شدن سریع در سطح یا نزدیکی سطح
بافت رایج phaneritic (درشتدانه)، گاهی porphyritic aphanitic یا porphyritic، vesicular یا glassy
اندازهٔ کریستالها کریستالهای نسبتاً بزرگ کریستالهای کوچک یا شیشهای
ترکیب شیمیایی میتواند felsic تا mafic؛ رایج درونی: granite, diorite, granodiorite؛ گاهی gabbro/diabase از felsic تا mafic بر اساس دسته (rhyolite/dacite/obsidian تا basalt/gabbro)
نمونههای شاخص granite, diorite, granodiorite, diabase, gabbro, pegmatite basalt, andesite, rhyolite, dacite, obsidian, pumice, scoria, rhyodacite
- نکات کلیدی برای تشخیص در طبیعت
- بافت به شما میگوید magma زیر سطح سرد شده یا lava روی سطح: دانههای درشت نشانگر درونی است؛ بافت ریز یا شیشهای احتمالاً بیرونی است.
- وجود حفرههای گاز یا بافت vesicular بیشتر در بیرونی دیده میشود (مثلاً pumice یا basalt vesicular).
- نامهای Basalt/Gabbro و Granite/Diorite/Granodiorite نشاندهندهٔ ترکیب مافیک تا فِسیک هستند، بهطور کلی درونی نسبت به بیرونی با نسبتهای فِسیک/میانهای متفاوتاند.$$ 61 $$