غزل
شعری با ابیات زوج (حدوداً ۵ تا ۱۵ بیت). موضوع اصلی آن عشق، عرفان یا احساسات انسانی است. معمولاً بیت اول «مطلع» همقافیه است و شاعر میتواند نام خود را در بیت آخر بیاورد (تخلّص).
قطعه
شعری کوتاه یا میانطول که معمولاً بیت اولِ آن همقافیه نیست. موضوعات اخلاقی، اجتماعی یا هجو و حکمت در آن رایج است. ساختار آزادتر از غزل دارد و تخلّص معمولاً ندارد.
قصیده
شعری بلند (گاهی دهها یا صدها بیت) با یک وزن و یک قافیه. معمولاً در مدح، توصیف، شکایت، حکمت یا پند نوشته میشود. بیت اول مانند غزل همقافیه است و استحکام لفظی اهمیت بالایی دارد.
مثنوی
شعری با ابیات دوتایی که هر بیت قافیهای جداگانه دارد. مناسب روایت داستان، حکایت، عرفان و منظومههای طولانی است. امکان ادامه نامحدود دارد و مشهورترین نمونه آن «مثنوی معنوی» است.
خیلی خلاصه:
غزل شعری عاشقانه یا احساسی با چند بیت همقافیه در مطلع است؛ قطعه شعری کوتاهتر با قافیهای آزاد و بیشتر اخلاقی یا اجتماعی؛ قصیده شعری بلند و رسمی با یک قافیه و معمولاً در مدح یا حکمت؛ مثنوی شعری داستانی که هر بیت قافیه مستقل دارد و برای روایتهای طولانی بهکار میرود.