۱. پیام مشترک درس ۱ و ۲ را در یک جمله بنویسید و بگویید هر درس با چه شیوهای (پند، توصیف، روایت، شعر) آن را بیان کرده است.
پاسخ نمونه: هر دو درس انسان را به نگاه عمیقتر، مثبتتر و آگاهانهتر به جهان و زندگی دعوت میکنند؛ یکی با پند و شعر و دیگری با توصیف و روایت.
۲. در بیت «به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست / عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست» منظور از «خرم» چیست؟ دو ویژگی ادبی این بیت را نشان دهید.
پاسخ: «خرم» یعنی شاد، آبادان و سرزنده. تکرار واژههای «جهان» و «خرم» و همچنین پیوند عاشقانه میان انسان و آفرینش از ویژگیهای ادبی آن است.
۳. داستان «خارکش پیر» را از نظر کنایه و پیام تحلیل کنید.
پاسخ: «بر در تو بالین نهادن» کنایه از نیازمند شدن و منت کسی را کشیدن است. پیام آن حفظ عزت نفس، قناعت و بینیازی از دیگران است.
۴. در جمله «آن قهرمان شجاع، دل رمیدهای داشت» هستهها، وابستههای پیشین و پسین و نقش دستوری بخشهای مهم را مشخص کنید.
پاسخ: «قهرمان» هسته و «آن» وابسته پیشین و «شجاع» وابسته پسین است. «دل» هسته و «رمیدهای» وابسته پسین است. «قهرمان» نهاد و «دل رمیدهای» مفعول است.
۵. در مصراع «من اینجا چون نگهبانم، تو چون گنج» ارکان تشبیه را جدا کنید. اگر «چون» حذف شود، چه تغییری در بیان ایجاد میشود؟
پاسخ: «من» و «تو» مشبه، «نگهبان» و «گنج» مشبهبه، «چون» ادات تشبیه است. با حذف «چون»، تشبیه به شکل بلیغتر یا نزدیک به استعاره بیان میشود و ادعای یگانگی قویتر میشود.
۶. جمله «جهان را خوب ببین» را به یک جمله پرسشی و یک جمله عاطفی تبدیل کنید و نقش «را» را توضیح دهید.
پاسخ: پرسشی: «آیا جهان را خوب میبینی؟» عاطفی: «چه خوب است که جهان را خوب ببینی!» «را» نشانه مفعول است و «جهان» مفعول است.
۷. تفاوت تشبیه و استعاره را با یک مثال از درس توضیح دهید.
پاسخ: در تشبیه هر دو طرف (مشبه و مشبهبه) میمانند؛ مانند «تو چون گنج هستی». در استعاره یکی از دو طرف حذف میشود و واژه به جای دیگری مینشیند؛ مانند اینکه کسی را «ماه» بنامیم بدون آوردن «مانند».
۸. یک ترکیب وصفی و یک ترکیب اضافی از متن درس پیدا کنید و هسته هر کدام را مشخص کنید.
پاسخ نمونه: «قهرمان شجاع» ترکیب وصفی است و هسته آن «قهرمان» است. «دل رمیده» اگر به معنای دلِ رمیده باشد ترکیب اضافی است و هسته آن «دل» است.
۹. در بیت «ای هدهد صبا به سبا میفرستمت / بنگر که از کجا به کجا میفرستمت» نوع جناس و تناسب را مشخص کنید.
پاسخ: میان «کجا» و «کجا» جناس ناقص اختلافی دیده میشود و واژههای «هدهد، صبا، سبا» با هم تناسب و مراعات نظیر میسازند.
۱۰. پیام درس ۲ را با یک مثال از زندگی روزمره بازنویسی کنید.
پاسخ نمونه: همانگونه که باید زیباییهای جهان را ببینیم، در زندگی روزمره هم به جای دیدن کمبودها میتوانیم به نعمتها، مهربانیها و فرصتها توجه کنیم.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سوال:
در بیت:
«به جهان خرم از آنم که جهان خرم از اوست / عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست»
الف) رابطه میان «شادی» و «عشق» را در این بیت توضیح دهید.
ب) کدام واژهها در بیت تکرار شدهاند و این تکرار چه تأثیری بر معنا و آهنگ شعر دارد؟
ج) مفهوم بیت را با یکی از پیامهای درس ۲ مقایسه کنید.
پاسخ:
الف) شاعر شادی خود را در جهان، نتیجهٔ شادی و زیبایی جهان میداند و چون همهٔ جهان را آفریدهٔ خدا میبیند، به همهٔ عالم عشق میورزد. پس عشق او به جهان از شناخت و شکرگزاری سرچشمه میگیرد و شادی و عشق در این بیت به هم پیوستهاند.
ب) واژههای «جهان» و «خرم» تکرار شدهاند. این تکرار هم آهنگ شعر را خوشتر میکند و هم بر پیوند انسان، جهان و آفریدگار تأکید میگذارد.
ج) پیام مشترک این است که با نگاه مثبت و الهی به جهان، میتوان زیباییها را دید و به آفرینش عشق ورزید؛ همانگونه که درس ۲ نیز انسان را به دیدن خوبیها و زیباییهای جهان دعوت میکند.