1. اختلافات مرزی و مالکیت اروندرود
طولانیترین و ریشهدارترین علت، اختلاف بر سر مالکیت و مرز مشترک آبی اروندرود بود.
· پیشینه اختلاف: این اختلاف به قرارداد ۱۹۷۵ الجزایر ختم شد که بر اساس آن، عراق پذیرفت مرز را در وسط رودخانه (خط تالِوِگ) قرار دهد.
· نقض قرارداد: صدام حسین در سال ۱۹۸۰ این قرارداد را «پوچ و باطل» اعلام کرد و حاکمیت کامل عراق بر کل رودخانه را خواستار شد. پنج روز بعد، نیروهای عراقی به ایران حمله کردند.
2. انقلاب اسلامی ایران (۱۳۵۷) و تهدید ایدئولوژیک
انقلاب ۱۳۵۷ ایران، موازنه قدرت در منطقه را به هم زد و به تهدیدی جدی برای حزب بعث عراق تبدیل شد.
· ترس از سرایت انقلاب: رهبران بعثی عراق که اکثرا سنی بودند، از روحیه انقلابی شیعیان و گسترش نظام اسلامی به کشور خود وحشت داشتند.
· دشمنی شخصی و ایدئولوژیک: صدام انقلاب ایران را یک «تهدید وجودی» میدانست. اختلاف نیز میان ملی گرایی بعثی (عربی) و انقلاب اسلامی، شکاف عمیق تری ایجاد کرد.
3. جاهطلبی صدام حسین برای هژمونی منطقهای
صدام از هرج و مرج پس از انقلاب (تضعیف ارتش ایران) برای تحقق رویای رهبری جهان عرب استفاده کرد.
· ضعف ایران: رهبران عراق ایران را در انزوا و از هم گسیخسته دیدند و فکر میکردند پیروزی نظامی سریعی به دست خواهند آورد.
· اهداف تهاجمی: او میخواست جایگزین مصر به عنوان «رهبر جهان عرب» شود و با تصرف مناطق نفتخیز، قدرت اقتصادی و نظامی خود را افزایش دهد.
خلاصه: جنگ زمانی آغاز شد که فرصتطلبی صدام (برای کسب هژمونی) در شرایط بحرانی پس از انقلاب (ضعف ایران) با بحران مرزی (اختلاف اروندرود) تلاقی پیدا کرد.
