'جوانی گه کار و شایستگی است گه خودپسندی و پندار نیست'
(جوانی : نهاد / گه : مسند / کار : مضاف الیه / و: حرف عطف / شایستگی : معطوف / است : فعل)
(گه : مسند / خودپسندی : مضاف الیه / و : حرف عطف / پندار : معطوف / نیست : فعل)
'چو بفروختی ، از که خواهی خرید ؟ متاع جوانی به بازار نیست '
(چو : حرف ربط / بفروختی : فعل / از : حرف اضافه / که : متمّم / خواهی خرید : فعل )
( متاع : نهاد / جوانی : مضاف الیه / به : حرف اضافه / بازار : متمّم / نیست : فعل)
'غنیمت شمر ، جز حقیقت مجوی که باری است فرصت ، دگربار نیست'
(غنیمت شمر : فعل / جز : حرف اضافه / حقیقت : متمّم / مجوی : فعل *
(که : حرف ربط / باری : قید / است : فعل / فرصت : نهاد / دگربار : قید / نیست : فعل )
' مپیچ از ره راست بر راه کج چو در هست حاجت به دیوار نیست '
( مپیچ : فعل / از : حرف اضافه / ره : متمّم / راست : صفت / بر : حرف اضافه / راه : متمّم /
کج : صفت )
(چو: حرف ربط / در : نهاد / هست : فعل / حاجت : نهاد / به : حرف اضافه / دیوار : متمّم /
نیست : فعل )
' ز آزادگان بردباری و سعی بیاموز ، آموختن عار نیست '
(ز: حرف اضافه / آزادگان : متمّم / بردباری : مفعول / و : حرف عطف / سعی : معطوف )
(بیاموز : فعل / آموختن / نهاد / عار : مسند / نیست : فعل )
' به چشم بصیرت به خود درنگر تو را تا در آیینه زنگار نیست '
(به : حرف اضافه / چشم : متمّم / بصیرت : مضاف الیه / درنگر به : فعل / خود : متمّم اجباری)
(تو : مضاف الیه / را : 'را' فکّ اضافه / تا : حرف ربط / در : حرف اضافه /آیینه : متمّم/ زنگار : نهاد/
نیست : فعل )
' همی دانه و خوشه ، خروار شد ز آغاز ، هر خوشه خروار نیست '
(همی : پیشوند فعلی / دانه : نهاد / و : حرف عطف / خوشه : معطوف / خروار : مسند / شد : فعل )
(ز: حرف اضافه / آغاز : متمّم / هر : صفت / خوشه : نهاد / خروار : مسند / نیست : فعل )
' همه کار ایّام درس است و پند دریغا که شاگرد ، هشیار نیست '
(همه : صفت / کار : نهاد / ایّام : مضاف الیه / درس : مسند / است : فعل / و : حرف ربط / پند : مسند)
(دریغا : شبه جمله ( قید ) / که : حرف ربط / شاگرد : نهاد / هشیار : مسند / نیست : فعل )
