شاید به درد خورد
درس 15 علوم
نمایش کامل متن تصویر (کلیک کنید)
بوم سازگان، عوامل زنده و غیر زنده محیط و تأثیرهایی که بر هم میگذارند. انواع بوم سازگان: ۱- خشکی مانند جنگل، باغچه، گلدان و... ۲- آبی مانند دریا، دریاچه، آکواریوم ۳- خشکی- آبی مانند تالاب. فرایند مهم بوم سازگان انتقال انرژی از طریق زنجیره ها و شبکه های غذایی - چرخه مواد. زنجیره غذایی ارتباط بین چند جاندار. شبکه غذایی ارتباط بین چند زنجیره غذایی. حلقه اول تمام زنجیره های غذایی یک جاندار تولید کننده است. تولید کننده ها (جانداران فتوسنتز کننده) جاندارانی هستند که میتوانند از مواد معدنی موجود در آب و هوا مواد آلی بسازند. مصرف کننده ها جاندارانی هستند که توانایی فتوسنتز ندارند و برای تأمین ماده و انرژی به تولید کننده ها وابسته اند. تجزیه کننده ها جاندارانی هستند که توانایی فتوسنتز ندارند و برای تأمین ماده و انرژی از اجساد و جانداران دیگر تغذیه میکنند. یعنی مواد آلی موجود در اجساد و بقایا را به مواد معدنی تبدیل میکنند و سبب بازگشت مواد به خاک و آب و هوا میشوند. (چرخه مواد) تجزیه کننده ها مانند انواعی از قارچ ها و باکتری ها. در یک زنجیره غذایی هرچه از تولید کننده به سمت مصرف کننده پیش میرویم مقدار ماده و انرژی کاهش مییابد. یعنی همه ماده ای که گیاه ساخته است به آخرین مصرف کننده نمیرسد بلکه در هر مرحله مقداری از آن کم میشود زیرا هر جاندار مقداری از آن را مصرف میکند و مقدار ذخیره شده را به جاندار بعدی میرساند حدود ۱۰ درصد از ماده و انرژی از یک جاندار به جاندار دیگر میرسد. ۳ نوع ارتباط بین جانداران در بوم سازگان وجود دارد: ۱) همزیستی ۲) شکار و شکارچی ۳) رقابت. همزیستی به ۳ حالت وجود دارد: ۱) همسفرگی: یک جاندار سود میبرد و جاندار دیگر نه سود میبرد نه زیان، مانند لاشخور و شیر. ۲) همیاری: هر دو جاندار سود میبرند، مانند زنبور و گل. ۳) انگلی: یک جاندار سود میبرد و دیگری زیان میبیند، مانند شپش و انسان.
[شکل: زنجیره غذایی شامل گیاه → خرگوش → روباه و شبکه غذایی شامل گیاه → خرگوش → عقاب و گیاه → مرغ → عقاب و گیاه → روباه]