مسئولیت رهبری و هدایت جامعه اسلامی پس از پیامبر اسلام به ائمه معصومین سپرده شد. اما این سوال به نظر میرسد به نیاز به دقت در مفهوم و شناسهٔ مسئولیتها دارد، زیرا میتواند به مقولههای مختلفی مرتبط باشد.
اگر منظور از "مسئولیت" رهبری مذهبی و سیاسی جامعه است، این مسئولیت به امامت ائمه معصومین سپرده شد و آنها به عنوان رهبران دینی و مذهبی شناخته شدند. اما اگر صحبت از مسئولیتهای خاصی از جمله حکومت یا خلافت در زمانهای مختلف باشد، میتوانیم بگوییم که این مسئولیت غالباً به مسلمین و اهل حل و عقد واگذار شده است.
به طور کلی، ائمه معصومین بعد از پیامبر مسئولیت هدایت دینی و تبیین احکام الهی را بر عهده داشتند، اما شرایط اجتماعی و سیاسی پس از ایشان میتواند بررسی بیشتری نیاز داشته باشد.
در نتیجه اگر تعیین کنیم که چه مسئولیتی به ائمه سپرده نشده، میتوانیم بگوییم که مسئولیتهای مربوط به حکومت و برخی دیگر از امور اجتماعی، بسته به شرایط زمان و مکان، ممکن است به ساير افراد و طوایف منتقل شده باشد.
