سنگهای آذرین (Igneous rocks) دستهای از سنگهای دگرگونی هستند که از سرد شدن و انجماد ماگما (صخره مذاب در زیر سطح زمین) یا گدازه (صخره مذاب بر روی سطح زمین) تشکیل میشوند. این فرآیند سرد شدن میتواند در اعماق زیاد زمین و به آرامی اتفاق بیفتد که منجر به تشکیل سنگهای آذرین درونی (پلوتونیک) با بلورهای بزرگ میشود، یا میتواند در سطح زمین و به سرعت رخ دهد که سنگهای آذرین بیرونی (آتشفشانی) با بلورهای ریز یا حتی بدون بلور (شیشهای) را ایجاد میکند.
**انواع سنگهای آذرین:**
1. **سنگهای آذرین درونی (Intrusive/Plutonic Rocks):**
* این سنگها زمانی تشکیل میشوند که ماگما در اعماق زمین به آرامی سرد میشود.
* سرمایش آهسته باعث میشود کانیها فرصت کافی برای رشد داشته باشند و بلورهای درشت و قابل مشاهده با چشم تشکیل دهند (بافت پورفیری یا فانریتی).
* مثال معروف: گرانیت (Granite) که شامل کوارتز، فلدسپات و میکا است.
2. **سنگهای آذرین بیرونی (Extrusive/Volcanic Rocks):**
* این سنگها زمانی تشکیل میشوند که گدازه پس از فوران آتشفشان به سرعت سرد میشود.
* سرمایش سریع مانع از رشد بلورهای بزرگ میشود و در نتیجه بلورهای ریز (بافت میکروکریستالی) یا حتی شیشه آتشفشانی (بافت شیشهای) تشکیل میشود.
* مثال معروف: بازالت (Basalt) که معمولاً تیره رنگ و ریزدانه است و سنگ بستر اقیانوسها را تشکیل میدهد. ریولیت (Rhyolite) و آندزیت (Andesite) نیز از این دسته هستند.
**دستهبندی بر اساس ترکیب شیمیایی (سیلیکا):**
سنگهای آذرین را میتوان بر اساس میزان سیلیس (SiO2) موجود در ماگما/گدازه نیز دستهبندی کرد:
* **اسیدی (Felsic):**
* بیش از ۶۵% سیلیس دارند.
* معمولاً رنگ روشن دارند (مانند گرانیت و ریولیت).
* حاوی کانیهای غنی از پتاسیم و سدیم مانند کوارتز، فلدسپات و میکا هستند.
* ماگمای اسیدی چسبناکتر است و فورانهای انفجاریتری دارد.
* **بازی (Mafic):**
* حدود ۴۵% تا ۵۲% سیلیس دارند.
* معمولاً رنگ تیره دارند (مانند بازالت و گابرو).
* حاوی کانیهای غنی از آهن و منیزیم مانند اولیوین، پیروکسن و پلاژیوکلاز غنی از کلسیم هستند.
* ماگمای بازی روانتر است و فورانهای آرامتری دارد.
* **متوسط (Intermediate):**
* ترکیبی بین سنگهای اسیدی و بازی دارند (حدود ۵۲% تا ۶۵% سیلیس).
* رنگ متوسط تا تیره دارند.
* مثال: آندزیت (بیرونی) و دیوریت (درونی).
**اهمیت سنگهای آذرین:**
* **تشکیل پوسته زمین:** بخش عمدهای از پوسته قارهای (مانند گرانیت) و تمام پوسته اقیانوسی (مانند بازالت) از سنگهای آذرین تشکیل شده است.
* **منابع معدنی:** بسیاری از ذخایر ارزشمند فلزات (مانند مس، طلا، نقره) و کانیهای صنعتی در سنگهای آذرین یا در ارتباط با فعالیتهای ماگمایی یافت میشوند.
* **مطالعات زمینشناسی:** مطالعه ترکیب، بافت و نحوه تشکیل سنگهای آذرین به دانشمندان کمک میکند تا تاریخچه زمینشناسی، فرآیندهای درون زمین و تکامل سیارات را درک کنند.
* **مصالح ساختمانی:** سنگهایی مانند گرانیت به دلیل استحکام و زیبایی، به طور گسترده در ساخت و ساز، کفپوشها، کانتر آشپزخانه و بناهای یادبود استفاده میشوند.
معرکه میدی؟