سلام تاج لازم نیست و بفرمایید .
۱) سجعِ متوازی
در این نوع، واژه‌های پایانی هم‌وزن و هم‌قافیه‌اند (هم آهنگ دارند و هم وزن صرفی‌شان شبیه است).
مثال:
«الهی، ما را به راهِ راست هدایت کن و از کارِ ناپسند حمایت مکن.»
(راست / ناپسند → هم‌آهنگ در پایان و از نظر وزن نزدیک)
«دلِ مؤمن روشن است و جانِ عارف گلشن است.»
نمونه مشهور از نثر:
«توانگری به کوشش است نه به بخشش.»
۲) سجعِ متوازن
در این نوع، واژه‌های پایانی هم‌وزن‌اند اما هم‌قافیه نیستند (وزن صرفی مشابه دارند ولی حرفِ پایانی یکسان نیست).
مثال:
«دانش مایهٔ سعادت است و تنبلی سببِ خسارت است.»
(سعادت / خسارت → وزن یکسان، قافیه متفاوت)
«دوستی سببِ آرامش است و دشمنی مایهٔ آزار.»
۳) سجعِ مطرّف
در این نوع، یکی از دو جمله سجع دارد و دیگری ندارد یا از نظر وزن با آن برابر نیست؛ یعنی پایان دو جمله هم‌قافیه است اما از نظر ساخت و وزن یکسان نیستند.
مثال:
«هر که با بدان نشیند، بد شود و هر که با نیکان نشیند، نیک شود.»
«جهان سراسر فریب است و عاقل از آن، گریز است.»
