درس ۱۳: رونق تجارت و بازرگانی در ایران عصر اسلامی
* اهمیت: ستون فقرات اقتصاد، عامل گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی.
* عوامل رونق: امنیت راهها، وحدت جهان اسلام، اخلاق اسلامی، پول واحد (دینار و درهم)، زیرساختها (کاروانسرا، پل)، پیشرفتهای مالی (سفته، چک).
* راهها: جاده ابریشم (خشکی)، خلیج فارس و دریای سرخ (دریایی).
* کالاها: منسوجات، فرش، ادویه، فلزات، کاغذ، شیشه.
* شهرهای مهم: بغداد، اصفهان، نیشابور، شیراز، ری، سیراف.
---
درس ۱۴: زندگی علمی در عصر اسلامی
* عصر طلایی: قرون ۳ تا ۷ هجری، شکوفایی علمی.
* عوامل: نهضت ترجمه، حمایت حاکمان، تأسیس مراکز علمی (بیتالحکمه، رصدخانه، بیمارستان)، انگیزه دینی.
* دانشمندان و علوم:
* پزشکی: رازی، ابن سینا.
* ریاضیات: خوارزمی (جبر)، خیام.
* نجوم: بیرونی، خواجه نصیر (مراغه).
* شیمی: جابربن حیان.
* تاریخ: طبری، ابن خلدون.
* فلسفه: فارابی، ابن سینا.
* مراکز آموزشی: مساجد، مدارس (نظامیهها)، کتابخانهها.
* تأثیر: انتقال دانش به اروپا، زمینهساز رنسانس.
درس ۱۵: هنر و معماری ایران در عصر اسلامی
* ویژگیهای هنر اسلامی: الهام از توحید، نقوش هندسی و اسلیمی، خوشنویسی، استفاده از نور و آب.
* معماری:
* بناهای اصلی: مساجد (گنبد، ایوان، مناره، محراب)، مدارس، کاروانسراها.
* تزئینات: آجرکاری، کاشیکاری (معرق، هفترنگ)، گچبری، آینهکاری.
* دورههای مهم:
* سلجوقی: توسعه ایوانبندی، گنبدهای آجری (مسجد جامع اصفهان).
* تیموری: شکوه و ظرافت، کاشیکاری معرق (مسجد گوهرشاد).
* صفوی: اوج هنر (میدان نقش جهان، مسجد امام).
* هنرهای دیگر: خوشنویسی (نستعلیق)، نگارگری (مینیاتور)، سفالگری، قالیبافی.
* ریشهها: تأثیر قوی از هنر پیش از اسلام (به ویژه ساسانی).
