تپه زاغه در دشت قزوین واقع شده و یکی از نخستین مراکز استقرار کشاورزی در ایران به شمار میرود. قدمت این مکان به اواخر هزاره هشتم تا اواسط هزاره پنجم پیش از میلاد میرسد.
ویژگیهای معماری و یافتههای مهم تپه زاغه:
* خانههای خشتی: بیشتر خانههای کشف شده در این تپه از خشت ساخته شدهاند.
* توجه به جهت باد: در طراحی خانهها، به جهت بادهای غالب دشت قزوین توجه شده و خانهها به صورت عمود بر این جهت ساخته شدهاند تا از نفوذ بادهای سرد و گرم جلوگیری شود.
* انواع اجاق: در داخل اتاقها انواع اجاق برای پخت و پز یافت شده است.
* سفالهای منقوش: سفالهای به دست آمده به رنگهای قرمز و نخودی با سطحی صیقلی هستند و برخی از آنها دارای نقوش هندسی میباشند.
* ریتون، مُهر و پیکرک: اشیای دیگری مانند ریتونهای کروی، مخروطی و استوانهای، مُهر و پیکرکهای حیوانی و انسانی نیز در این تپه کشف شده است.
* ساختمان منقوش: یک ساختمان منقوش نیز در لایه چهارم تپه زاغه کشف شده که بر اساس بررسیها، احتمالاً یک معبد یا مرکز مذهبی و اجتماعی بوده است. دیوارهای داخلی این ساختمان با رنگ سفید یا قرمز اندود شده و در ازاره دیوارها قطعات سفالی به کار رفته است. مجسمههایی نیز در داخل و اطراف این ساختمان یافت شده که میتواند نشانهای از کاربری مذهبی آن باشد.
