داریوش بزرگ (داریوش یکم) بنیانگذار امپراتوری هخامنشی و یکی از مشهورترین شاهان تاریخ ایران بود. او پس از پایان دوران قیومتها و حذف جئوتومه (غاصب تاج و تخت)، در حدود سال ۵۲۲ پیش از میلاد به پادشاهی رسید و حدود ۳۶ سال حکومت کرد.
وی به دلیل دستاوردهای بزرگ خود در زمینههای مختلف تاریخی شناخته میشود:
گسترش امپراتوری: امپراتوری هخامنشی را به وسیعترین امپراتوری تاریخ تبدیل کرد که از مصر و بالکان در غرب تا دره سند در شرق کشیده میشد.
ساماندهی اداری و قانونی: او ساختار اداری امپراتوری را با تقسیم آن به ساتراپیها (استانها) و تعیین 'ساتراپ' (فرماندار) سامان بخشید و قوانین یکپارچهای برای تمام امپراتوری وضع کرد.
شاهنامه و کتیبه بیستون: کتیبههای معروف او بر کوه بیستون، به خط میخی وو سه زبانه (پارسی باستان، اکدی، عیلامی)، مهمترین منبع برای رمزگشایی خط میخی و مطالعه تاریخ او است. او در این کتیبهها خود را 'داریوش، شاه، شاهان بسیاری، شاه بزرگ، شاه مملکت، شاه کشورها، پسر ویشتاسپ، هخامنشی' معرفی میکند.
ساخت شهر تخت جمشید (پاسارگاد و تخت جمشید): او پایتخت جدیدی به نام پارسه (تخت جمشید) را بنا نهاد که نماد شکوه و تمدن ایران باستان است.
داریوش به دلیل عدالتخواهی، احترام به ادیان و فرهنگهای تحت حاکمیت خود، و همچنین تواناییهای نظامی و مدیریتیاش در تاریخ جاودانه شده است. او در سال ۴۸۶ پیش از میلاد درگذشت و پس از او، پسرش خشایارشا به پادشاهی رسید.
