درس ۱۳ علوم هشتم: هوازدگی
هوازدگی به معنی تغییراتی است که در اثر عوامل طبیعی (مثل باد، آب، یخ، تغییر دما و فعالیتهای شیمیایی) روی سنگهای سطح زمین ایجاد میشه. این فرایند باعث خرد شدن و تجزیه سنگها میشه و در نهایت به تشکیل خاک کمک میکنه.
انواع هوازدگی:
۱. هوازدگی فیزیکی (مکانیکی):
یخبندان: آب در شکاف سنگها نفوذ میکنه، یخ میزنه و با افزایش حجم، شکاف رو بزرگتر میکنه تا سنگ خرد بشه.
تغییرات دما: در طول روز سنگها منبسط و در شب منقبض میشن. این انبساط و انقباض مداوم، باعث ترک خوردن سنگ میشه (مخصوصاً در بیابانها که اختلاف دمای شب و روز زیاده).
فشار باد و آب: باد یا جریان آب میتونن ذرات ریز سنگ رو با خودشون حمل کنن و به سنگهای دیگه بزنن، مثل سنباده زدن.
۲. هوازدگی شیمیایی:
اکسیداسیون (زنگزدگی): مواد معدنی موجود در سنگها با اکسیژن هوا واکنش میدن و ترکیبهای جدیدی مثل زنگ آهن تشکیل میدن که باعث سست شدن سنگ میشه.
انحلال: آب باران کمی اسیدی هست (به خاطر جذب دیاکسید کربن از هوا). این آب اسیدی میتونه برخی از مواد معدنی سنگها رو در خودش حل کنه و باعث تجزیه اونها بشه (مثل حل شدن سنگ آهک).
هوازدگی زیستی: ریشههای گیاهان در شکاف سنگها رشد میکنن و با فشار، سنگ رو میشکنن. همچنین، مواد شیمیایی که توسط گیاهان و جانوران ترشح میشه هم میتونه به تجزیه سنگ کمک کنه.
اهمیت هوازدگی:
تشکیل خاک: هوازدگی اولین مرحله برای تشکیل خاکه. خرد شدن سنگها و مخلوط شدن اونها با بقایای گیاهان و جانوران، خاک رو ایجاد میکنه.
تغییر چهره زمین: فرایندهای هوازدگی در طول میلیونها سال، دره ها، کوهها و اشکال مختلف زمین رو به وجود آوردن.
استخراج مواد معدنی: هوازدگی میتونه به آزاد شدن و انباشته شدن برخی مواد معدنی ارزشمند کمک کنه.
