افعال گذرا، افعالی هستند که برخلاف افعال ناگذر، صرف وجود نهاد، معنای آنها را کامل نمیکند و برای کامل شدن معنایشان نیاز به یک یا دو جزء دیگر نیز دارند. اجزایی مانند مفعول، مسند و متمم؛ مانند «ترسیدن» (این فعل سه جزئی گذرا به متمم (از) است) و «رهاندن» (این فعل چهار جزئی گذرا به مفعول متمم است): آهو از شیر ترسید.برای فهم بهتر افعال گذرا به مسند، خوب است که ابتدا به مفهوم گذرا و ناگذر بودن بپردازیم. افعال ناگذر، افعالی هستند که صرف وجود نهاد، معنای آنها را کامل میکند؛ مانند «رفتن» و «آمدن»:
هواپیما رفت.
ماشین آمد.
افعال گذرا، افعالی هستند که برخلاف افعال ناگذر، صرف وجود نهاد، معنای آنها را کامل نمیکند و برای کامل شدن معنایشان نیاز به یک یا دو جزء دیگر نیز دارند. اجزایی مانند مفعول، مسند و متمم؛ مانند «ترسیدن» (این فعل سه جزئی گذرا به متمم (از) است) و «رهاندن» (این فعل چهار جزئی گذرا به مفعول متمم است):ملاک مهم برای تشخیص افعال گذرا به مسند سه جزئی، معنای این افعال است. این افعال باید معنای اسنادی و نسبت دادن بدهند، نه معنای افعال دیگر. بنابراین یکی از راهها برای اطمینان از تشخیص درست این افعال، قابلیت جابهجایی آنها با سایر افعال اسنادی است. در این راستا به مثالهای زیر توجه نمایید:
مثال ۱:
دل برِ دلدار رفت، جان بر جانانه شد.
توضیح: «شد» در این جمله معنای اسنادی نمیدهد و به معنای «رفت» است (فعل ناگذر). بنابراین قابل جایگذاری با افعال اسنادی دیگر نیست؛ مثلا اگر بگوییم: «جان بر جانانه است/ بود/ گردید و…» جمله بیمعنا میشود.
آهو از شیر ترسید.
مرد آهو را از دام رهاند.
