نمونه شاهد یا کنترل (Control sample) در آزمایش‌ها به نمونه‌ای اطلاق می‌شود که شرایط آن بدون تغییر باقی می‌ماند و به عنوان مرجع برای مقایسه با نمونه‌های دیگر استفاده می‌گردد.
در آزمایشگاه علوم تجربی، نمونه شاهد به شما کمک می‌کند تا تأثیر یک عامل خاص (مانند یک دارو، محرک یا روش) را بررسی کنید. به بیان ساده‌تر، شما تغییرات ایجاد شده در نمونه‌هایی که تحت تأثیر عامل خاص قرار گرفته‌اند را با نمونه شاهد مقایسه می‌کنید تا ببینید آیا تغییرات مشاهده شده ناشی از آن عامل است یا خیر.
برای مثال، اگر شما در حال آزمایش یک دارو برای بررسی اثر آن بر روی یک بیماری هستید، گروهی از بیماران ممکن است دارو را دریافت کنند (گروه آزمایش) و گروه دیگری ممکن است دارو دریافت نکند بلکه پلاسیبو (داروی بی‌اثر) بگیرد (نمونه شاهد). با مقایسه نتایج این دو گروه، می‌توانید تأثیر واقعی دارو را تعیین کنید.
استفاده از نمونه شاهد به شما در به دست آوردن نتایج دقیق‌تر و علمی‌تر کمک می‌کند.
