ــ بدان که هر چه در وجود است همه ، صُنع حق تعالی است.
معنی : آگاه باش که هر چه در جهان هستی وجود دارد، همه را خداوند بلندمرتبه ، آفریده است.
بِدان : آگاه باش / وجود : در اینجا منظور دنیا / صُنع : آفرینش ، احسان / تعالی : بلندمرتبه /
ــ آسمان و آفتاب وماه وستارگان وزمین وآنچه بر وی است،چون کوه ها وبیابان ها ونهرها و آنچه در کوه هاست،ازجواهرومعادن
معنی : آسمان و آفتاب و ماه و ستارگان و زمین و آن چه بر روی زمین است مانند کوه و بیابان و رودخانه و آن چه در کوه هاست از سنگ های قیمتی ومعدن ها
بر وی : بر رویِ زمین / نهرها : جوی ها ، رودخانه ها / جواهر: ج جوهر، این واژه گوهر (فارسی) بوده و بعدها تبدیل به جوهر شد / معادن : ج معدن / نباتات : ج نبات ، گیاه ، رویشی ها /
آرایه ها : دو گروه مراعات نظیر با هم آمده که شبکه ی معنایی را تشکیل داده (آسمان ، آفتاب ، ماه ، ستارگان ، زمین) و (کوه ، بیابان ، نهرها ، جواهر، معادن) / تضاد(آسمان و زمین ) / تلمیح به آیات قرآن (آیه ی 6 تا 11 سوره ی ق )
ترجمه آیات :(آیا منکران حق ، آسمان را فراز خود نمی نگرند که چگونه بنایِ محکم اساس نهادیم و آن را به زیور ستارگانِ درخشان آراستیم که هیچ خللی در آن راه ندارد) و ( زمین را نمی نگرند که آن را بگستردیم و در آن کوه های استوار بیفکندیم و ... )
* نکته ی دستوری : وی در « بر وی است » ضمیر شخصی است که به زمین برمی گردد ، این کاربرد ، قدیمی است و در گذشته برای غیرانسان ، از ضمیر شخصی استفاده می کردند.
ـــ و آنچه بر روی زمین است ، از انواع نباتات و آنچه در برّ و بحر است ، از انواع حیوانات
معنی : و آنچه که بر روی زمین وجود دارد از گیاهان و آنچه که در خشکی و دریا وجود دارد از انواع حیوانات
نباتات : ج نبات ، گیاهان / برّ : خشکی / بحر : دریا
آرایه ها : تضاد ( برّ و بحر ) / تلمیح به آیه ی قرآن ( ترجمه آیه : و زمین را نمی نگرند که آن را بگستردیم و هر نوع گیاه با حُسن و طراوت در آن برویانیدیم)
ـــ و آنچه میان آسمان و زمین است ، چون میغ و باران و تگرگ و رعد و برق و قوس ِ قُزَح
معنی : و آن چه که در میان آسمان و زمین است ، مانند ابر و باران و برف و تگرگ و رعد و برق و رنگین کمان
میغ : ابر / قوس قُزَح : رنگین کمان / رعد : به صدای ابرها می گویند( نام فارسی آن « آسمان غُرمبه » )
برق : گونه ای برون داد الکتریکی است که در اثر الکتریسته ایستا میان دو ابر و یا باد و زمین ایجاد می شود ، آذرخش برق ، صاعقه ، آتشه ( نام فارسی آن « آذرخش » )
آرایه ها : تضاد(آسمان و زمین) / تناسب (میغ ، باران ، برف ، تگرگ ، رعد ، قوس قزح ) / تلمیح به آیات قرآن
ـــ و علاماتی که در هوا پدید می آید ، همه عجایب صُنعِ حق تعالی است و این همه آیات حق تعالی است
که تو را فرموده است تا در آن نظر کنی . پس اندر این آیات ، تفکّر کن.
معنی : و نشانه هایی که در هوا آشکار می شود ، همه شگفتی های آفرینش خداوند بلندمرتبه است و این ها نشانه هایی از خداوند بلندمرتبه است که به تو فرمان داده است که در آن ها نگاه کنی(دقّت کنی).پس در این نشانه های خداوند، فکر و اندیشه کن. / صنع : آفرینش / اندر : در / علامات : ج علامت ، نشانه ها / عجایب : ج عجیبه ، شگفتی ها /
آیات : ج آیه ، نشانه ها / نظر کنی : دقت کنی / تفکّر : فکر کردن / آرایه ها : تلمیح به آیه قرآن (ترجمه آیه : این دلایل قدرت در آسمان وزمین ، موجب بصیرت و تذکّر هر بنده است.)
* نکته ی دستوری : « آید » در هوا پدید آید (فعل اسنادی به معنی «می شود»)
تو را فرموده