نفس اماره به معنای نفس سرکش و هیجانی است که انسان را به سمت خواسته‌های نابجا و نادرست سوق می‌دهد. در مفهوم اسلامی، نفس به دو نوع تقسیم می‌شود: نفس اماره و نفس مطمئنّه. نفس اماره به فرد توصیه می‌کند که به شهوت‌ها و تمایلات دنیوی خود توجه کند و معمولاً او را به سمت انجام گناه و معصیت می‌برد.
این نفس در واقع همان نیروی درونی است که فرد را به گناه و رفتارهای ناپسند تحریک می‌کند و به نوعی نشانه‌ای از ضعف روحی و عدم کنترل بر نفس است. در قرآن کریم به این نوع نفس اشاره شده است، به عنوان مثال در سوره یوسف، آیه 53، خداوند می‌فرماید: "و ما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء".
مقابله با نفس اماره نیازمند خودشناسی، تقویت اراده، و رجوع به آموزه‌های دینی و اخلاقی است. در حقیقت، انسان باید با تقویت نفس مطمئنه (نفس راضی و آرام) به تعالی روحی دست یابد و از پیروی از نفس اماره فاصله بگیرد.
در نتیجه، برای کنترل نفس اماره، فرد نیازمند نماز، دعا، و توبه است تا بتواند از گناهان دوری کند و به سمت فضائل اخلاقی سوق پیدا کند.
