از پاراگراف اول می شود موارد زیر را برداشت کرد :
نهاد : دو کس که برای دو جمله می باشد.
مفعول و ترکیب وصفی : رنج بیهوده و سعی بی فایده
واژه های غیرساده : بیهوده و بی فایده
تجزیه و تحلیل بیت اول :
آرایه: علم و نادانی تضاد یکدیگر هستند.
نهاد : تو/عمل/تو
مفعول :علم
بررسی مواد موجود در بیت دوم :
آرایه : تناسب (محقق، دانشمند و کتاب)
تلمیح : آیه 5 سوره جمعه
تشبیه : کسی که عمل نمی کند به چهارپا تشبیه شده است.
نهاد : چارپا
مسند : محقق/دانشمند
واژه های غیر ساده : دانشمند و چارپا
تجزیه و تحلیل بیت سوم حکایت علم و عمل :
آرایه: تناسب علم، خبر، دفتر
نهاد: هیزم/ دفتر/ آن تهی مغز
مفعول: چه علم و خبر
