علی آن شیرِ خدا شاهِ عرب ◈※◈ اُلفتی داشته با این دلِ شب
معنی: حضرت علی آن کسی است که با شجاعت بسیار مانند شیر در راه خدا میجنگید (اشاره به لقب اسدالله) برترین مرد عرب بود و با تاریکی شب انس و الفت داشت.
آرایه ادبی:
تشبیه علی به شیر
دل شب: تشخیص
۲- شب ز اسرارِ علی آگاه است ◈※◈ دلِ شب، مَحرَمِ سرّ الله است
معنی: شب از رازهای حضرت علی (ع) خبر دارد. تاریکی شب رازدار رازهای الهی است چرا که او شبها با خدای خود راز و نیاز میکند.
آرایه ادبی:
تشخیص (شخصیت بخشی به شب)
۳- شب شنفته است مناجاتِ علی ◈※◈ جوششِ چشمهی عشقِ ازلی
معنی: شب صدای دعای حضرت علی (ع) و عشقی را که مانند چشمهای در وجود او میجوشید شنیده است.
آرایه ادبی:
واج آرایی در حرف “ش”
چشمه عشق: اضافه تشبیهی
۴- کلماتی چو دُر آویزهی گوش ◈※◈ مسجدِ کوفه هنوزش مَدهوش
معنی: صحبتها و دعاهای با ارزش حضرت علی (ع) در مسجد کوفه هنوز در گوش مسجد مانده و هنوز عاشق آن سخنان است.
آرایه ادبی:
کنایه: آویزهی گوش کردن کنایه از به یاد سپردن و پند گرفتن
۵- فجر تا سینهی آفاق، شکافت ◈※◈ چشمِ بیدارِ علی، خفته نیافت
معنی: خورشید طلوع کرد و سپیده زد؛ اما علی (ع) هنوز بیدار است.
آرایه ادبی:
شخصیت بخشی: (فجر همچون انسان می بیند – آفاق همچون انسان سینه ای دارد که شکافته شده)
تضاد بین بیدار و خفته
۶- ناشناسی که به تاریکی شب ◈※◈ میبَرَد شام یتیمان عرب
معنی: حضرت علی (ع) در تاریکی شب به صورت ناشناس برای یتیمان عرب غذا میبرد.
آرایه ادبی:
تلمیح به یتیم نوازی حضرت علی (ع)
تناسب بین شب و تاریکی – شب و شام
۷- عشق بازی که هم آغوشِ خطر ◈※◈ خُفت در خوابگه پیغمبر
معنی: انسان عاشقی که با پذیرفتن خطر به جای پیامبر (ص) در محل خواب ایشان خوابید (این بیت اشاره دارد به زمانی که مشرکان میخواستند پیامبر (ص) را در محل خوابش بکشند؛ اما حضرت علی (ع) خوابید و جان ایشان را نجات داد).
آرایه ادبی:
تلمیح به خوابیدن حضرت علی (ع) در بستر پیامبر و هجرت پیامبر
شخصیت بخشی به خطر در جمله آغوش داشتن
۸- آن دَمِ صبحِ قیامت تأثیر ◈※◈ حلقهی در، شد از او دامن گیر
معنی: در آن صبح گاهی که از قیامت نشانه داشت، حلقه در، دست به دامان (ع) شد (به واقعهی سحر نوزدهم ماه مبارک رمضان وقتی که حضرت علی (ع) قصد داشت از خانه بیرون بیایید تا به مسجد برود پیراهن حضرت به حلقهی در گیر میکند).
آرایه ادبی:
جناس بین دم و در
شخصیت بخشی به در
۹- دست در دامنِ مولا زد، در ◈※◈ که علی بگذار و از ما مگذر
معنی: در، دست به دامان علی (ع) شد (از او خواهش کرد) علی از رفتن منصرف شو و از من عبور نکن.
آرایه ادبی:
جناس تام بین در و در
واج آرایی حرف “د”
تضاد بین بگذر و مگذر
شخصیت بخشی به در
کنایه: دست در دامن زدن کنایه از خواهش کردن
۱۰- شبروان، مستِ ولای تو علی ◈※◈ جانِ عالم به فدای تو علی
معنی: ای علی! عارفان، مست و مدهوش دوستی و ولایت تو هستند، جان همهی عالم به فدای تو باد.
آرایه ادبی:
شب روان کنایه از شب زنده داران خداشناس
شخصیت بخشی و جان بخشی به عالم در جمله جان عالم
