. تابش (Radiation):
- چیست؟ تابش یکی از راههای انتقال انرژی گرمایی است که نیازی به واسطه (مثل هوا یا مادهی دیگر) ندارد. انرژی گرمایی به صورت موجهای نامرئی (مثل نور خورشید) منتشر میشود و میتواند از خلاء هم عبور کند.
- مثال:
گرمایی که از خورشید به زمین میرسد.
گرمایی که از یک اجاق یا آتش، حتی اگر روبروی آن نایستاده باشیم، حس میکنیم.
گرم شدن اجسام در نور مستقیم خورشید.
۲. همرفت (Convection):
- چیست؟ همرفت روش دیگری برای انتقال گرماست که در مایعات و گازها اتفاق میافتد. در این روش، ذرات خودِ ماده (هوا یا آب) جابجا میشوند و گرما را با خود حمل میکنند.
- چگونه کار میکند؟
وقتی بخشی از یک مایع یا گاز گرم میشود، مولکولهای آن از هم دورتر شده، سبکتر میشوند و به سمت بالا حرکت میکنند.
همزمان، هوای سردتر و سنگینتر که در نزدیکی آن است، جای خالی را پر میکند و به سمت پایین حرکت میکند.
این چرخه تکرار میشود و باعث جابجایی گرما در کل حجم مایع یا گاز میشود.
- مثال:
وقتی آب را در کتری گرم میکنیم، آب سرد پایین میماند و آب گرم به سمت بالا میآید.
بالا رفتن دود از شمع یا آتش.
چگونگی ایجاد نسیم خنک به صورت همرفت (مثال نسیم دریا):
این پدیده در روز و شب رخ میدهد، اما نسیم خنک که معمولاً در ساحل دریا حس میشود، مربوط به روز است:
گرم شدن زمین و دریا: در طول روز، نور خورشید به زمین و دریا میتابد. اما خشکی (زمین) خیلی سریعتر از آب (دریا) گرم میشود.
گرم شدن هوای بالای خشکی: هوایی که بالای سطح گرم خشکی قرار دارد نیز گرم میشود.
حرکت هوا به سمت بالا (همرفت): هوای گرم سبکتر شده و به سمت بالا حرکت میکند.
جایگزینی هوا: با بالا رفتن هوای گرم از روی خشکی، یک ناحیه کمفشار ایجاد میشود. در نتیجه، هوای خنکتر و سنگینتر از سمت دریا که فضای آن پرتر است، به سمت خشکی حرکت میکند تا جای هوای گرم بالا رفته را بگیرد.
ایجاد نسیم خنک: این جریان مداوم هوا از دریا به سمت خشکی، همان نسیم خنکی است که ما در ساحل حس میکنیم و باعث خنک شدن هوا میشود.
پس، تابش گرمای خورشید باعث گرم شدن زمین و دریا میشود، و سپس همرفت در هوا باعث ایجاد جریان باد (نسیم) از سمت دریا به خشکی میگردد.
