متن درس، دو کنایه بیابید و مفهوم آنها را بنویسید.
پاسخ: زنخدان به جیب فروبردن: کنایه از گوشه نشینی و تفکّر / دست کسی را گرفتن: کنایه از کمک کردن به کسی.
۲. در بیت زیر، شاعر چگونه آرایه جناس همسان (تام) را پدید آورده است؟
با زمانی دیگر انداز ای که پندم می دهی /// کاین زمانم گوش بر چنگ است و دل در چنگ نیست
پاسخ: از واژه «چنگ» که دو معنا دارد بهره برده است؛ بار اوّل به معنای «نوعی ساز» و بار دوّم به معنای «دست» به کار رفته است.
۳. ارکان تشبیه را در مصراع دومِ بیت دوازدهم مشخّص کنید.
پاسخ: مشبّه: درویش (محذوف) /مشبّه بِه: شیر و روباه/ ادات تشبیه: چو/ وجه شبه: باقی ماندن غذا و سیر شدن از باقی مانده غذای شیر
۴. در این سروده، «شیر» و «روباه» نماد چه کسانی هستند؟
پاسخ: شیر: نماد انسان های کوشا و تلاشگر و شجاع / روباه: نماد افراد وابسته و نیازمند و ناتوان و فریبکار
جواب قلمرو فکری صفحه ۱۵ فارسی یازدهم
جواب کارگاه متن پژوهی صفحه 15 و 16 فارسی دهم۱. معنی و مفهوم بیت شانزدهم را به نثر روان بنویسید.
پاسخ: انسان های عاقل و دانا،کریم و بخشنده اند؛امّا آدم های بی عقل و نادان،پَست وکم همّت هستند.(بخشندگی نشانه خردمندی است)
۲. درک و دریافت خود را از بیت زیر بنویسید.
یقین، مرد را دیده، بیننده کرد /// شد و تکیه بر آفریننده کرد
پاسخ: یقین، باعث می شود که انسان پرده خیال ها را کنار بزند و به آگاهی و بصیرت برسد و بر خداوند توکّل کند.
۳. برای مفهوم هر یک از سروده های زیر، بیتی مناسب از متن درس بیابید.
🔹 رزق هر چند بیگمان برسد /// شرط عقل است جُستن از درها
پاسخ: برو شیر درّنده باش، ای دغل / مَیَنداز خود را چو روباه شَل
پاسخ:چنان سعی کن کز تو ماند چو شیر / چه باشی چو روبه به وامانده، سیر؟
🔹 سحر دیدم درخت ارغوانی کشیده سر به بام خسته جانی
به گوش ارغوان آهسته گفتم: بهارت خوش که فکر دیگرانی
پاسخ: خدا را بر آن بنده بخشایش است / که خلق از وجودش در آسایش است
پاسخ: کسی نیک بیند به هر دو سرای / که نیکی رساند به خلقِ خدای
🔹 چه در کار و چه در کار آزمودن نباید جز به خود، محتاج بودن
پاسخ: بخور تا توانی به بازوی خویش / که سعیت بود در ترازوی خویش
۴. درباره ارتباط معنایی متن درس و مَثَل «از تو حرکت، از خدا برکت» توضیح دهید.
پاسخ: در هر دو متن، تنبلی و توکّل بدون تلاش، نکوهش شده و بر سعی و کوشش برای کسب روزی تأکید دارند